وبسایت مجموعه مدیر دام:‌ دارای گواهینامه‌های معتبر مرتبط با دام، طیور، آبزیان و حشرات و مشاوره و راهنمائی در طرح‌های کسب‌و‌کار دام، طیور، آبزیان و حشرات

دلایل به وجود آمدن کبد چرب و راهکارهایی جهت درمان آن در مرغ تخمگذار

اشتراک‌گذاری در شبکه‌های اجتماعی

www.modiredam.com

چکیده:

کبد چرب در مرغانی که در قفس هستند شایع‌تر است. کبد چرب باعث کاهش تولید تخم‌مرغ و افزایش مقدار چربی کبد می‌گردد. همچنین کبد تغییر رنگ می‌دهد، در حالت شدید بیماری در کبد خونریزی حاصل می‌شود که منجر به مرگ می‌گردد. عوامل مختلفی مثل تغذیه، محیط و نژاد در بروز این بیماری تاثیر دارند. انرژی و پروتئین جیره‌ها، مواد لیپوتروپ، نوع چربی، معرف الکل، حرارت محیط و سیستم پرورش در بروز و یا جلوگیری از آن مؤثرند. استفاده از جیره‌های کم انرژی، مصرف بعضی از مواد لیپوتروپ مثل کولین، انیوزیتول و غیره می‌توانند از بروز این بیماری جلوگیری کنند.

مقدمه:

یکی از مسائل مهمی که در سال‌های اخیر بخصوص در مرغانی که در سیستم قفس پرورش می‌یابند وجود دارد. جگر چرب است، این بیماری باعث زیان در مرغداری‌ها می‌گردد زیرا علاوه بر تلفات ناشی از حالت حاد این بیماری که با خونریزی کبد همراه است، در حالت ضعیف نیز باعث کاهش در تخمگذاری و مصرف غذا می‌شود. سعی بر این است که به‌طور خلاصه با ذکر علائم و خصوصیات و نیز بررسی عوامل مؤثر در بروز و جلوگیری از این بیماری اطلاعات مفیدی جهت جلوگیری از زیان‌های ناشی از این بیماری ارائه گردد.

www.modiredam.com

علائم بیماری:

علی‌رغم وضع مناسب ظاهری، تولید تخم‌مرغ در مرغان مبتلا به‌شدت کاهش می‌یابد و گاهی از میزان 70 تا 80 درصد به 30 تا 40 درصد می‌رسد. در مرغان مبتلا وزن بدن اندکی زیادتر از حد معمولی است که بایستی با مرحله و میزان تولید مرغ مطابقت داشته باشد. استخوان‌های لگن نشان می‌دهد که ظاهراً مرغ در شرایط خوب تخم‌گذاری است ولی در همین موقع ناحیه شکم کمی سفت به نظر می‌رسد.

تاج کمرنگ و گاهی تیره می‌گردد و حرارت آن پائین تر از حد معمول است. در مرغانی که روی زمین پرورش می‌یابند تعداد زیادی از مرغ‌ها کرچ می‌شوند.

در کالبدشکافی مقدار زیادی چربی در زیر پوست و ناحیه شکم دیده می‌شود، کبد بزرگ و به رنگ زرد تیره در می‌آید. همچنین کلیه‌ها، طحال و قلب نیز بزرگ و مقدار چربی آن‌ها بیش‌ازحد معمول است. در حالت شدید کبد متورم، بزرگ و مقدار چربی آن بالاست.

تراوش چربی در سلول‌های کبد به‌خوبی مشاهده می‌گردد. گاهی چربی کبد به 70 درصد می‌رسد که از مقدار طبیعی آن (25 درصد) خیلی زیادتر است.

علل بیماری:

عوامل اصلی بروز عارضه و مکانیسم آن به‌خوبی مشخص نیست ولی به نظر می‌رسد عوامل تغذیه‌ای مختلفی در بروز این بیماری دخالت دارند. آزمایشات زیادی از لحاظ تأثیر مواد لیپوتروپ در به وجود آمدن و یا جلوگیری از این بیماری انجام‌گرفته است.

لیپوتروپ ها مثل کولین، اینوزتیول، ویتامین ای و ویتامین ب 12 و سلنیم و غیره موادی هستند که در سوخت‌وساز چربی‌ها در بدن دخالت دارند و باعث انتقال و یا کاهش ذخیره چربی در کبد می‌گردند. استفاده از بعضی از این مواد باعث کاهش بروز عارضه جگر چرب گردیده و درصورتی‌که تعداد دیگری از این مواد تأثیری در کاهش چربی جگر و جلوگیری از به وجود آمدن بیماری را نداشته‌اند و یا تأثیر آن‌ها قابل‌ملاحظه نبوده است.

به‌طور اختصار عواملی چند که باعث بیماری جگر چرب می‌شوند مورد برسی قرار می‌گیرند:

1. انرژی و پروتئین جیره

بین مقدار جیره و مقدار چربی موجود در کبد همبستگی مثبت وجود دارد. با افزایش انرژی جیره مقدار چربی کبد نیز افزایش می‌یابد. افزایش مصرف خوراک که منجر به افزایش مصرف انرژِی می‌گردد سبب بروز بیماری جگر چرب می‌شود، بخصوص اگر مقدار پروتئین جیره کم باشد و یا از کیفیت خوبی برخوردار نباشد.

مائوریس و همکاران نشان دادند که نوع پروتئین جیره ازلحاظ افزایش چربی کبد اختلاف معنی‌دار وجود دارد به‌طوری‌که پروتئین پودر ماهی در مقایسه با پروتئین سویا باعث شد که مقدار کمتری چربی در کبد جمع شود. این شاید به خاطر کیفیت بهتر پروتئین پودر ماهی و مقدار بیشتر اسیدآمینه متیونین آن باشد. همچنین محققین نشان دادند که تفاوتی در چربی و وزن کبد ازلحاظ مقدار پروتئین جیره وجود ندارد.

محدودیت غذایی باعث کاهش در مصرف انرژی و در نتیجه کاهش بیماری جگر چرب می‌شود، ولفورد و پولین و لی و همکاران و گروه دیگری از محققین ازجمله پولین و ولفورد عقیده دارند که افزایش مصرف غذا سبب بروز بیماری جگر چرب می‌شود و تنها عامل مهم و مؤثر در جلوگیری از این بیماری کاهش در مصرف انرژی است و درصورتی‌که مصرف انرژی بالا باشد هیچ یک از عناصر غذایی تأثیر زیادی در کاهش بیماری جگر چرب ندارد. در همین حال بالافوکس و همکاران بیان می‌دارند که انرژِی جیره تأثیر قابل‌ملاحظه‌ای در میزان چربی کبد ندارد.

2. نوع و مقدار چربی موجود در جیره

وجود چربی در جیره و نیز نوع چربی (گیاهی و حیوانی) در جمع شدن چربی در کبد و بروز بیماری جگر چرب تأثیر دارند. چربی‌های حیوانی در مقایسه با چربی‌های گیاهی باعث می‌شوند که مقدار بیشتری چربی در کبد جمع گردد و تغییر وضعیت کبد نیز بیشتر باشد. افزایش چربی جیره باعث تغییر رنگ کبد و افزایش مقدار چربی آن می‌شود (هیوانیک و پور رضا).

از طرفی بالافوکس و همکاران عقیده دارند که میان روغن ذرت و پنبه ازلحاظ افزایش چربی کبد و بروز بیماری جگر چرب اختلاف مشخصی وجود ندارد.

www.modiredam.com

3. لیپوتروپ‌ها

همانطوریکه قبلاً اشاره شد بعضی از مواد لیپوتروپ مثل کولین و اینوزیتول با تأمین گروه متیل ساخته‌شدن لسیتین را فراهم می‌سازند (لسیتین یک فسفولیپید است که در نقل‌وانتقال چربی‌ها در بدن بخصوص کبد دخالت دارد). گفته می‌شود هر ماده‌ای که به‌عنوان دهنده گروه متیل مصرف شود به علت تأمین لسیتین کافی در بدن مانع بروز بیماری جگر چرب می‌شود.

گروه دیگری از مواد لیپوتروپ مثل ویتامین ای، ویتامین ب 12 و سلنیم در سوخت‌وساز چربی‌ها دخالت دارند و از این طریق از بروز بیماری جگر چرب جلوگیری می‌کنند.

نثایم و همکاران نشان دادند که در کبد مرغ‌هایی که به جیره آن‌ها کولین اضافه‌شده است چربی کمتری وجود دارد و مقدار تخمگذاری آن‌ها نیز بالاتر است.

در آزمایش‌های دیگری که توسط جسنن و همکاران انجام گرفت مشخص گردید که مخلوطی از لیتوتروپ ها مثل کولین، ویتامین ای ویتامین ب 12، اینوزیتول و سلنیم به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای بیماری جگر چرب را کاهش دادند ولی تأثیر کولین بیشتر از سایر مواد بوده. مائوریس و جسنس نشان دادند که سلنیم باعث کاهش چربی جگر می‌شود و از بروز بیماری جگر چرب جلوگیری می‌کند، بخصوص اگر همراه با یک عامل ناشناخته رشد موجود در مخمر باشد. همچنین مائوریس و همکاران بیان کردند افزودن سلنیم به جیره حاوی سویا باعث کاهش عارضه جگر چرب گردید درصورتی‌که افزودن سلنیم به جیره شامل پودر ماهی تأثیری در جلوگیری از این عارضه نداشت.

www.modiredam.com

گریفیت و همکاران نشان دادند که تأثیر کولین موقعی آشکارتر است که درصد پروتئین جیره بالا باشد و این شاید به خاطر تأمین متیونین بیشتر و در نتیجه ساخته‌شدن بیشتر کولین و استفاده آن در تولید لسیتین باشد. همین محققین نشان دادند که مصرف ویتامین ب 12 به علت دخالتش در سوخت‌وساز گروه متیل تأثیر زیادی در جلوگیری از بروز بیماری جگر چرب دارد.

عده دیگری از محققین ازجمله چبلیس و همکاران بیان می‌دارند که تأثیر بتاین در جلوگیری از جگر چرب ناچیز است ولی هنگامی‌که این ماده با کولین مصرف می‌شود تأثیر آن زیادتر است زیرا کولین بایستی ابتدا در اثر اکسیداسیون به بتاین تبدیل شود تا گروه متیل آن بتواند مورداستفاده قرار گیرد. وجود ویتامین ب 12 برای این فعل و انتقال ضروری است.

عده دیگری از محققین بیان داشتند که اینوزیتول تأثیر زیادی در جلوگیری از جگر چرب ندارد. همچنین ولفورد و پولین نشان دادند که ویتامین ب 12، اینوزیتول، کولین و ویتامین ای تأثیر قابل‌ملاحظه‌ای در جلوگیری از جگر چرب ندارند و تنها انرژِی جیره است که مؤثر می‌باشد.

گروه دیگری عقیده دارند که اسیدآمینه متیونین به‌عنوان یک منبع گروه متیل در کاهش بیماری مؤثر است و نیز بیان می‌کنند که علت بروز بیشتر بیماری با جیره‌های کم پروتئین به علت کمبود مقدار متیونین آن‌هاست که در نتیجه آن مقدار بتا لیپوپروتئین بدن کم شده و سوخت‌وساز چربی‌ها مختل می‌گردد. منابع پروتئینی که دارای مقدار بیشتری متیونین هستند (پودر ماهی) در جلوگیری از جمع شدن چربی در کبد مؤثرترند تا منابعی که ازلحاظ متیونین فقیر هستند.

www.modiredam.com

علاوه بر کمبود مواد دهنده گروه متیل که ذکر گردید وجود پاره‌ای از ترکیبات که قادرند گروه متیل را جذب کنند باعث بروز بیماری جگر چرب می‌گردد. از گیرندگان گروه متیل می‌توان اسید نیکوتنیک و مشتقات آن را نام برد. زیاد بودن این ترکیبات سبب مصرف گروه متیل و در نتیجه کمبود کولین که یک ماده لازم جهت ساخته‌شدن لسیتین است می‌گردد.

همچنین اسید نیکوتنیک ممکن است در اکسیداسیون چربی‌ها اختلال ایجاد نماید و سبب جمع شدن چربی در کبد شود.

مصرف اسید نیکوتنیک و نیکوتین آمید همراه با 10 درصد چربی و یک درصد کلسترول باعث افزایش مقدار چربی جگر در جوجه و موش می‌شود. حتی اگر جیره ازلحاظ پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی کامل باشد، مصرف الکل برای مدت طولانی سبب جمع شدن چربی در کبد بیش‌ازحد معمول می‌شود.

4. سیستم قفس در مقایسه با بستر

 پریس و همکاران مشخص کردند که مقدار چربی کبد مرغ‌هایی که در قفس پرورش می‌یابند خیلی بیشتر از مرغانی است که در بستر هستند و این ممکن است به علت مصرف انرژی کمتر و تحرک بیشتر مرغ‌ها در سیستم بستر باشد.

5. حرارت محیط

 گفته می‌شود بیماری جگر چرب در هوای گرم شایع‌تر است ولی لی و همکاران نشان دادند که تأثیر حرارت در بروز بیماری زیاد نیست و تنها موقعی که مصرف غذا پس از یک دوره محدودیت غذایی افزایش پیدا می‌کند بالا بودن حرارت محیط باعث بروز بیماری جگر چرب می‌گردد (حرارت 30/6 درجه سانتیگراد در مقایسه 22/2 درجه). مرغانی که در حرارت 30/6 درجه پرورش‌یافته بودند بیماری جگر چرب را بیشتر از مرغانی نشان دادند که در حرارت 22/2 درجه بودند ولی اختلاف ازلحاظ آماری معنی‌دار نبود.

به‌طورکلی می‌توان نتیجه گرفت که عوامل زیادی (محیطی، تغذیه‌ای و نژادی) در بروز و جلوگیری جگر چرب مؤثرند. در این زمینه مطالعات و آزمایشات بیشتری ضرورت دارد.

به‌طور خلاصه موارد زیر را جهت جلوگیری از بیماری و تلفات توصیه می­‌کنیم:

1. افزایش درصد پروتئین و کاهش میزان انرژی جیره به‌منظور کاهش مقداری از چربی بدن

2. مصرف مواد لیتوتروپ مثل کولین کلراید 1000 گرم، اینوزیتول 900 گرم، ویتامین ای 10000 واحد و ویتامین ب 12 در هر تن غذا

ترجمه: تیم تحقیق و توسعه مجموعه مدیر دام

برای تهیه محصولات مرتبط به مرغ تخمگذار و مرغ گوشتی بر روی لینک قرمز رنگ کلیک بفرمایید.

مرغ تخمگذار و مرغ گوشتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هجده + بیست =